Đới ven bờ duyên hải các tỉnh miền Trung là một dải đất nằm giữa dãy Trường Sơn về phía Tây và Biển Đông, trải dài từ Thanh Hóa đến Bình Thuận với khoảng 1.200km bờ biển. Dải đất bị chia cắt bởi nhiều nhánh núi Trường Sơn vươn ra đến tận biển nên địa hình dốc, đồng bằng rất hẹp. Do có nhiều sông suối như sông Gianh ở Quảng Bình, sông Thạch Hãn ở Quảng Trị, sông Hương ở Thừa Thiên-Huế, sông Vu Gia ở Đà Nẵng, sông Thu Bồn ở Quảng Nam, sông Trà Khúc ở Quảng Ngãi; cộng thêm ngắn và có độ dốc lớn nên nước đổ xuống rất nhanh.
Thêm vào đó, các cửa sông dễ bị bồi lấp làm cản trở việc thoát lũ cho vùng đồng bằng nên thường xảy ra lũ lụt. Trong những năm gần đây, vùng duyên hải miền Trung chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu rất rõ rệt, biểu hiện qua tần suất xuất hiện của thiên tai ngày càng tăng.
Hiểm họa tràn dầu
Cả dải bờ biển Việt Nam từ 1993 đến cuối 2008 đã có 26 vụ tràn dầu do tàu chìm hay va chạm với tổng lượng gần 10.000 tấn dầu, nhưng mới thu gom được gần 2000 tấn.
Theo PGS.TS. Phùng Chí Sỹ, Viện kỹ thuật Nhiệt đới và Bảo vệ Môi trường, tại Miền Trung đã có hiện tượng dầu trôi dạt vào bờ biển Hà Tĩnh, Quảng Bình sau đó lan rộng xuống các tỉnh phía Nam. Hiện nay, dầu tràn đã tái xuất hiện, ngoài Hà Tĩnh và Quảng Bình đã có thêm Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Phú Yên.
Do nồng độ dầu trong nước biển cao hơn mức cho phép hàng trăm lần nên đã ảnh hưởng trực tiếp đến ấu trùng, tôm, cá. Dưới tác động của gió mùa Tây, Tây Nam và dòng hải lưu, vết dầu loang sẽ bị đẩy vào bờ gây ô nhiễm nặng nề các bãi tắm, khu vực nuôi trồng thủy sản dọc bờ biển và vùng cửa sông. Hiện tại, các kim loại nặng như Đồng, Chì, Kẽm, Thủy ngân đã gấp 1 đến 2 lần ngưỡng cho phép.
Tuy nhiên, giáo sư đã cảnh báo nguy cơ tràn dầu cần phải quan tâm hiện tại lại chính là 3 khu kinh tế lớn đang và sẽ hình thành gồm Khu kinh tế Dung Quất, Chu Lai và Nhơn Hội, 40 khu công nghiệp cùng 2 nhà máy lọc dầu tại Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi), tại Vũng Rô (Phú Yên).
Các vùng sinh thái nhạy cảm bị ảnh hưởng chính là Tam Giang - Cầu Hai (TT Huế), hệ đầm phá lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á, nơi nuôi sống 12.000 lao động tại miền Trung, sẽ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các rạn san hô ở bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), Cù Lao Chàm và mũi An Hòa (Quảng Nam) sẽ mất đi tính đa dạng, biến mất các loài thủy sinh quý hiếm.
Từ những lý lẽ trên, hội thảo đã đưa ra nhiều giải pháp, như:
PGS.TS. Dương Viết Tình và nhóm cộng sự ĐH Nông Lâm (TT Huế) với công trình đánh giá hiệu quả giữ khí CO2 nhằm giảm biến đổi khí hậu tại các rừng phòng hộ đầu nguồn. Theo đó, mô hình rừng Bạch đàn, Keo tai tượng, Keo lai sẽ hấp thụ một lượng lớn từ 100 đến khoảng gần 400 tấn CO2/ha. Do đó, giá trị kinh tế mà các nước có nguồn phác thải CO2 lớn phải trả lại sẽ tương ứng từ gần 1000 - 4000USD.
Trần Anh Tuấn, khoa Địa lý ĐHQG Hà Nội với “Xây dựng mô hình hệ kinh tế sinh thái nông hộ phục vụ quản lý đới bờ tại Quảng Trị”, một ví dụ điển hình về thích ứng tại vùng đất toàn cồn cát, đất cát biển khan hiếm nước ngọt và gió Tây Nam khô nóng. Các mô hình vườn - chuồng được linh ứng sử dụng tăng thu nhập cho toàn bộ dân cư. Trong tương lai không xa, sự nóng lên toàn cầu bắt buộc những vùng có điều kiện khắc nghiệt sẽ xem xét việc áp dụng giải pháp này.
Cuối Hội thảo, các giáo sư, tiến sĩ đã cùng nhau ký vào thông điệp hưởng ứng Hội nghị Biến đổi khí hậu của LHQ tại Copenhaghen.
